အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ

Alzheimer's disease

ဒီမန်တီယာဟူသည် နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ထိခိုက်စေနိုင်လောက်အောင် ပြင်းထန်သော သိနားလည်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းသွားခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည့် ယေဘုယျအသုံးအနှုန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ သည် သက်ကြီးရွယ်အို များ တွင် စိတ်ဝေဒနာ ဖြစ်ပွား မှု များ ၏ အနည်းဆုံး သုံးပုံနှစ်ပုံ ကို ထိခိုက် စေ သော ၊ ပျံ့နှံ့ နေ သော စိတ်ဝေဒနာ အမျိုးအစား ဖြစ် သည် ။

အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါသည် မှတ်ဉာဏ်၊ နားလည်မှု၊ ဘာသာစကား၊ ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်မှု၊ ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်ခြင်း၊ တရားစီရင်ခြင်းစသည့် အပြုအမူနှင့် သိနားလည်နိုင်စွမ်းများ တဖြည်းဖြည်း ကျဆင်းလာစေသည့် အာရုံကြောပျက်စီးစေသည့် အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် သေဆုံးရသည့် ဆဋ္ဌမမြောက်အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ အစောပိုင်း အွန်ဆက် သည် ရှားပါး ပြီး အယ်လ်ဇိုင်းမား လူနာ များ ၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း အောက် တွင် ဖြစ်ပွား သည် ။ တိကျ သော ရောဂါ လက္ခဏာ များ ကို သက်သာ စေ နိုင် သော ကုသ မှု များ ရရှိ နိုင် သော်လည်း ၊ အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ အတွက် ကုသ မှု မ ရှိ ပါ ။

အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ လက္ခဏာ များ သည် ရောဂါ ၏ အဆင့် ပေါ် မူတည် ၍ ကွဲပြား ခြားနား သည် ။ အသိစိတ်ချို့ယွင်းမှု ပြင်းထန်မှုပေါ်မူတည်၍ အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါကို တိကျမှန်ကန်သော သို့မဟုတ် ရောဂါလက္ခဏာအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲထားသည်။ 

စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ဆောင်မှုချို့ယွင်းမှုသည် အစောပိုင်းအဆင့်များတွင် အသေးအဖွဲမှ ပြင်းထန်သောအထိ အမျိုးမျိုးရှိနိုင်သည်။ အဲဒီနောက် ဘာသာစကားပြဿနာတစ်ခုနဲ့ ရုပ်မြင်သံကြားစွမ်းရည် ဆုံးၡုံးမှုတွေ ရှိပါတယ်။ Apathy, လူမှုရေး သီးခြားဖြစ်ခြင်း၊ တားဆီးခြင်း၊ စိတ်လှုပ်ရှားမှု၊ စိတ်ဝေဒနာနှင့် လှည့်လည်သွားလာခြင်းတို့သည် အလယ်အတွင်း ပျံ့နှံ့နေသော အာရုံကြောဆိုင်ရာ ရောဂါလက္ခဏာများ ဖြစ်ကြသည်။ 

အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါဟာ အမြဲတိုးတက်နေတဲ့ ရောဂါတစ်ခုပါ။ အသက် ၆၅ နှစ်အရွယ်တွင် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါရှိကြောင်း သိလိုက်ရသူတစ်ဦးသည် ပျမ်းမျှသက်တမ်း ၄ နှစ်မှ ၈ နှစ်အထိရှိသည်။ အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ သည် ပထမ ရောဂါ လက္ခဏာ များ ပေါ်ထွက် လာ ပြီးနောက် နှစ် ၂၀ ကြာ လူ များ ကို ထိခိုက် နိုင် သည် ။ အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ တွင် ၊ အဆုတ်ရောင်ရောဂါ သည် သေဆုံး မှု ၏ ပျံ့နှံ့ မှု အများဆုံး ဖြစ် သည် ။

 

အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါသည် ကူးစက်ရောဂါ

Alzheimer's disease Epidemiology

အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါကို မိသားစုအမျိုးအစားနှင့် ရံဒိယ အမျိုးအစားနှင့် စောစောအွန်ဆက် (အသက် ၆၅ နှစ်မတိုင်မီ) နှင့် နောက်ပိုင်း (အသက် ၆၅ နှစ်နောက်ပိုင်း) မျိုးခွဲနိုင်သည်။ ယေဘုယျ လူဦးရေ တွင် အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ၏ ၆ လ ကြာ ပျံ့နှံ့ မှု သည် ၅.၅ % ထိ ၉ % အထိ ခန့်မှန်း ခဲ့ သည် ။  

အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု တွင် ၊ အသက် ၆၅ နှစ် နှင့် အထက် လူပေါင်း ၄.၅ သန်း ခန့် တွင် အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ရှိ သည် ။ အသက် ၆၅ နှစ်အကြာတွင် အဆိုပါဖြစ်ရပ်သည် ၅ နှစ်တစ်ကြိမ်လျှင် နှစ်ဆဖြစ်သည်။ အသက်-သတ်သတ်မှတ်မှတ် ဖြစ်ရပ် သည် အသက် ၈၅ နှစ် ကျော် တစ် နှစ် လျှင် အသက် ၆၅ နှစ် မှ ၆ ရာခိုင်နှုန်း မတိုင်မီ တစ် နှစ် လျှင် ၁ ရာခိုင်နှုန်း အောက် မှ သိသိသာသာ မြင့်တက် လာ သည် ။ ပျံ့နှံ့ မှု နှုန်း သည် အသက် ၈၅ နှစ် နောက်ပိုင်း အသက် ၆၅ နှစ် မှ ၄၀ % အထိ တိုးမြှင့် သည် ။ အမျိုးသမီး များ တွင် အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ၏ အတော်အတန် ကြီးမား သော ဖြစ်ပွား မှု နှုန်း တစ် ခု ရှိ သည် ၊ သိသိသာသာ အသက် ၈၅ နှစ် ထက် ကျော်လွန် သည် ။

 

အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါပိုးဇီဝဗေဒ

Alzheimer's disease Pathophysiology

အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ၏ အမှတ်လက္ခဏာ တစ် ခု ဖြစ် သည် ။

ကျောက်ပြားများသည် သေးငယ်သော အနာများဖြစ်ပြီး ပိုကြီးသော အဆိပ်အတောက် terminal များဖြင့် ဝန်းရံထားသည့် အပြင်လွှာ အမီလွိုက် ဘီတာ-ပက်တီဒစ်၏ ဗဟိုပါဝင်သည့် သေးငယ်သော အနာများဖြစ်သည်။ အမ်မီလွိုက် ရှေ့ပြေးပရိုတင်းဟု လူသိများသော ကလပ်ဘရင်း ပရိုတင်းတစ်ခုမှာ ဘီတာ-အမီလွိုက် ပက်တီဒက် (APP) ၏ ရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ အယ်လ်ဖာ၊ ဘီတာဟု လူသိများသော ပရိုတက်စ်များသည် APP ပရိုတင်းမှ ဘီတာ-အမီလွိုက် ပက်တီးဒစ်ကို ချိုးဖျက်ပေးသည်။ 

APP ကို များသောအားဖြင့် အယ်လ်ဖာ-လျှို့ဝှက်ချက် သို့မဟုတ် ဘီတာ-လျှို့ဝှက်ချက်ဖြင့် ကပ်ထားလေ့ရှိပြီး ဖြစ်ပေါ်လာသော အပိုင်းအစငယ်များသည် အာရုံကြောများအတွက် အန္တရာယ်မဖြစ်စေပါ။ သို့သော် ဂမ်မာ-လျှို့ဝှက်ဆေးဖြင့် ရှင်းလင်းမှုကြောင့် ၄၂ မီနိုအမီနိုအက်ဆစ် ပက်တီးဒစ် (Beta-amyloid 42) ကို ထုတ်လုပ်သည်။ ဘီတာ-အမီလွိုက် အဆင့် ၄၂ ပမာဏ တိုးလာ ခြင်း ကြောင့် ဖြစ်ပွား ခဲ့ သော အမီလွိုက် ၏ စုစည်း မှု သည် အာရုံကြော ပျက်စီး မှု ကို မြှင့်တင် ပေး သည် ။ Bta-amyloid 42 သည် ပုံမှန် APP ကျဆင်း မှု အပေါ် ဖိုင်ဘရီလာရီ အမ်မီလွိုက် ပရိုတင်း ထုတ်လုပ် မှု ကို တိုးမြှင့် ပေး သည် ။ APP ဗီဇ ကို မိသားစု များ တွင် အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ နှင့် ဆက်စပ် နေ သော ခရိုမိုဆုမ်း ၂၁ တွင် တွေ့ ရှိ ရ သည် ။

အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါတွင် အမ်မီလွိုက်သည် ဦးနှောက်နှင့် ဦးနှောက် မျက်နှာကြက်များပတ်လည်တွင် သိုလှောင်ထားသည့်အပြင် ဖြူရောင်ဒြပ်ဝတ္ထုများကိုပါ သိုလှောင်ထားသည်။ Multifocal grey ဒြပ်ဝတ္ထုများသည် ကျောက်ပြားများဟု လူသိများသော မီလီယံအဆောက်အအုံများကို ထုတ်လုပ်ရန် စုစည်းထားသည်။ ဒါပေမဲ့ ဦးနှောက်စကဲန်တွေက စိတ်ကျဝေဒနာမရှိတဲ့ လူတချို့မှာရှိတဲ့ အမီလွိုက်ပြားတွေကို ဖော်ပြခဲ့ပြီး ဦးနှောက်စကဲန်တွေကတော့ စိတ်ကျဝေဒနာရှိတဲ့ တခြားသူတွေထဲက ကျောက်ပြားတွေ မရှိဘူး။

တာအိုပရိုတင်းတစ်ခုသည် ဖိုင်ဘရီယာ အင်ထရာစီတိုပလပ်စမစ် စုစည်းထားသည့် အာရုံကြောများတွင် အာရုံကြောဖီဘရီလာရီ ချောမောသံများဟုခေါ်သည်။ တာအို ပရိုတင်းရဲ့ အဓိကအလုပ်က Axonal microtubules တည်ငြိမ်နေဖို့ပါ။ မိုက်ခရိုတူးဘူလ်များသည် သွေးထဲတွင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အရေးပါပြီး အာရုံကြောဆိုင်ရာ ဝင်ရိုးစွန်းများတစ်လျှောက် ပြေးလွှားကြသည်။ တာအိုပရိုတင်းသည် မိုက်ခရိုတူဗူလ်များကို အတူတကွထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ရှိသည်။ အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ကြောင့် အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ဖြစ်ပွား သည် ။ 

တာအူးစုပေါင်းတွင် နဗ်ကြောဖီဘရိုင်ဂျင်များကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ ယင်းတို့မှာ လှည့်ဖြားသော သံချောင်းအမျှင်များဖြစ်သည်။ သူတို့ဟာ ဟစ်ပိုကမ်ပက်စ်ကနေ စတင်ပြီး ဦးနှောက်ရဲ့ ကျန်အပိုင်းတွေဆီ ပျံ့နှံ့သွားကြတယ်။ တာဂျဲလ် များ သည် ကျောက်ပြား များ ထက် အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ နှင့် ပို ၍ အရေးပါ သော ချိတ်ဆက် မှု တစ် ခု ရှိ သည် ။

ဟစ်ပိုကမ်ပယ် ပိရမစ်ဆဲလ်များ၏ ဂရန်နူလိုဗာကူလာ ယိုယွင်းပျက်စီးမှုသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ၏ နောက်ထပ်အသွင်အပြင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ၏ အာရုံကြော ပျက်စီး စေ သော ဖြစ်စဉ် တွင် မျက်နှာပြင် အလှူ ငွေ ၏ အခန်း ကဏ္ဍ ကို လုံးဝ နားမလည် ခဲ့ ပါ ။ လက်အောက်ခံ အကျဉ်းသား များ က စိတ်ကျ ရောဂါ ၏ အခွင့်အလမ်း လေးဆ တိုးပွား စေသည် ။ စိတ်ကျဝေဒနာ၏ ပြင်းထန်မှုနှင့် တိုးတက်မှုနှုန်းကိုလည်း ချဲ့ကားဖော်ပြသည်။

 

အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ အကြောင်းရင်းများ

Alzheimer's disease Causes

မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ဆိုင်ရာ အန္တရာယ် အကြောင်းရင်း နှစ် ခု စလုံး သည် အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ကို ဩဇာလွှမ်းမိုး သည် ။ အရေးအကြီးဆုံး အန္တရာယ်အကြောင်းရင်းက အသက်အရွယ်ပါ။ အသက် ၆၅ တွင် ၊ အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက် ရန် ဖြစ် နိုင်ခြေ သည် ခန့်မှန်းခြေ အားဖြင့် ၃ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ် ပြီး ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း ကျော် အထိ မြင့်တက် လာ သည် ။ ဤ အသက်အရွယ် အုပ်စု သည် ဖြစ်ရပ် အားလုံး ၏ ၃ ရာခိုင်နှုန်း ဝန်းကျင် အတွက် ဖြစ် သည် ဟု ခန့်မှန်း သော်လည်း ၊ အသက် ၆၅ နှစ် အောက် လူ များ တွင် ဖြစ်ပွား မှု သည် သိသာထင်ရှား မှု လျော့နည်း သည် ။ လူဦးရေခေတ်အလိုက် စုစုပေါင်းအရေအတွက် တိုးများလာသော်လည်း အချို့နိုင်ငံများတွင် အသက်အရွယ်အထူးဖြစ်ပွားမှုမှာ လျော့နည်းလာသည်။

အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါကို ဘယ်အချိန်မှာ ထင်ရှားလာတာနဲ့ မျိုးရိုးဗီဇဖြစ်မယ်ဆိုရင် အခြေခံပြီး အမျိုးအစားခွဲထားပါတယ်။ အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ သည် အသက် ၆၅ နှစ် မတိုင်မီ ပေါ် ထွက် လာ သည် ၊ သို့သော် နောက်ကျ နေ သော အယ်ဇိုင်းမား ရောဂါ သည် ၉၅ ရာခိုင်နှုန်း ကျော် အတွက် ရှိ ပြီး အသက် ၆၅ နှစ် ကျော် တွင် ပေါ် ထွက် လာ သည် ။ မင်ဒယ်လီယန် (အများအားဖြင့် လွှမ်းမိုးမှု) အမွေအနှစ်က မိသားစုဝင် အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါလက္ခဏာဖြစ်ပြီး အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါမှာတော့ မိသားစုလိုက် ရိုးရှင်းတဲ့ ဆက်သွယ်မှု မရှိဘူး။ မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အစောပိုင်းအယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုအားလုံးနီးပါးမှာ မိသားစုများဖြစ်ကြပြီး နောက်ပိုင်း အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါအများစုမှာ ရံဖန်ရံခါ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ 

ဒေါင်း ရောဂါ လက္ခဏာ ရှိ သူ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း အထိ အသက် ၆၅ နှစ် အရွယ် တွင် စိတ်ဓာတ် ကျ ရောဂါ ဖြစ်ပွား သည် ။ ဒေါင်း ရောဂါ လက္ခဏာ သည် အေပီပီ ဗီဇ ပါဝင် သော ခရိုမိုဆုမ်း ၂၁ ၏ trisomy တစ် ခု ကြောင့် ဖြစ်ပွား ခဲ့ ပြီး ၊ ဤ မျိုးရိုး ဗီဇ ၏ မိတ္တူ သုံး ခု ရှိ ခြင်း သည် အေ အဆင့် များ မြှင့်တင် ရန် လုံလောက် သည် ။ ဒါပေမဲ့ ဒီရောဂါရဖို့ အခွင့်အလမ်းပိုများလာတာက ခရိုမိုဆုမ်း ၂၁ မှာရှိတဲ့ တခြားဗီဇတွေရဲ့ သုံးမျိုးနဲ့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဆက်စပ်နေတာဖြစ်နိုင်တယ်။

Sporadic Alzheim ရောဂါ သည် မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ဆိုင်ရာ အန္တရာယ် အကြောင်းရင်း များ ပေါင်း စပ် မှု တစ် ခု ကြောင့် မကြာခဏ ဖြစ်ပွား ခဲ့ သည် ၊ ၎င်း တို့ ထဲမှ ပျံ့နှံ့ မှု အများဆုံး မှာ ဦးနှောက် သွေးတိုးရောဂါ နှင့် ရောင်ရမ်း ခြင်း ဖြစ် သည် ။ ထိခိုက်ဒဏ်ရာ၊ သင်္ချာနှင့်ဆက်နွှယ်သော ရောင်ရမ်းခြင်းတို့သည် ရေတိုနှင့် ရေရှည်သိမြင်နိုင်စွမ်း ချို့တဲ့မှု နှစ်မျိုးစလုံးနှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် စိတ်ထိခိုက်ဖွယ်ဦးနှောက်ပျက်စီးမှုနှင့် အရိုးကျိုးခြင်းတို့သည် စိတ်ကျဝေဒနာအန္တရာယ် တိုးများလာခြင်းနှင့် ဆက်နွှယ်လျက်ရှိသည်။ 

နှလုံးရောဂါနှင့် စိတ်ကျဝေဒနာတို့သည် ရင်းနှီးသောဆက်ဆံရေးရှိသည်။ သွေးတိုးရောဂါနှင့် နှလုံးရပ်တန့်ခြင်းကဲ့သို့သော နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါနှင့် သွေးချိုရောဂါကဲ့သို့သော နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါတို့သည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအန္တရာယ် တိုးများလာခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ အဝလွန်ခြင်း၊ ကိုလက်စထရော မြင့်မားခြင်းနှင့် အထိုင်များသောဘဝပုံစံတို့သည် သွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါများနှင့် စိတ်ကျဝေဒနာများဖြစ်ပေါ်စေသည့် အန္တရာယ်များဖြစ်သည်။ ဓာတ်စာနည်းခြင်းနှင့် ကိုလက်စထရောပါဝင်မှုနှုန်း မြင့်မားခြင်းက စနစ်တကျရော ဦးနှောက်တွင်ရော ဦးနှောက်တွင်ပါ ဓာတုဗေဒရောဂါများအပြင် အောက်ဆီဂျင်ပါ အောက်ဆီဂျင်အဆင့်အပြောင်းအလဲများကိုလည်း ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထို့ပြင် အမျိုးအစား ၂ ဆီးချိုရောဂါသည် စိတ်ကျဝေဒနာကို နှစ်ဆနီးပါးဖြစ်စေသည်။ 

 

အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါမျိုးရိုးဗီဇ

Alzheimer's disease Genetic

အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ သည် အပြည့်အစုံ နီးပါး ထိုးဖောက် မှု နှင့်အတူ အလိုအလျောက် လွှမ်းမိုး သော အခြေအနေ တစ် ခု ဖြစ် သည် ။ မျိုးရိုးဗီဇသုံးမျိုးတွင် ဗီဇပြောင်းလဲခြင်းသည် အလိုအလျောက် လွှမ်းမိုးနိုင်သော ရောဂါအမျိုးအစားနှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ ခရိုမိုဆုမ်း ၂၁ ပေါ်ရှိ AAP ဗီဇ( ပီအက်စ်အန်ဝမ်း) နှင့် ခရိုမိုဆုမ်း ၁၄ ပေါ်ရှိ AAP ဗီဇ( ပီအက်စ်အန်ဝမ်း) နှင့် ခရိုမိုဆုမ်း ၁ တွင် ပရက်စင်လင် ၂ (PSN2) တို့နှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ ဘီတာ-အမီလွိုက် ပက်တီးဒ် ၏ ထုတ်လုပ်မှု တိုးမြှင့် ခြင်း နှင့် စုစည်း မှု သည် အေပီပီ ဗီဒီယို များ မှ ရလဒ် ဖြစ် နိုင် သည် ။ PSEN1 နဲ့ PSEN2 ဗီဇပြောင်းလဲမှုတွေကြောင့် ဂမ်မာ-လျှို့ဝှက်လုပ်ဆောင်မှုကို နှောင့်ယှက်ခြင်းအားဖြင့် ဘီတာ-အမီလွိုက် စုဆောင်းမှုဖြစ်စေတယ်။ အစောပိုင်း အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ၏ အများစု သည် ရောဂါ ဖြစ်ပွား မှု အားလုံး ၏ ၅ % မှ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း ခန့် ပါဝင် သော ၊ ဤ ဗီဇ သုံး ခု တွင် ဗီဇ ပြောင်းလဲ မှု များ ကြောင့် ဖြစ် ပေါ် ခဲ့ သည် ။

 

အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ၏ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက်များ

Clinical manifestations of Alzheimer's disease

ကနဦးလက္ခဏာများသည် အသက်အရွယ် သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် မကြာခဏ မှားယွင်းစွာ သတ်မှတ်ခံရလေ့ရှိသည်။ ကျယ်ပြန့် သော အာရုံကြော ဆိုင်ရာ စမ်းသပ် မှု သည် လူ တစ် ဦး သည် အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ စစ်ဆေး မှု အတွက် ဆေး ဘက် ဆိုင်ရာ စံနှုန်း များ ကို မ ပြည့်မီ ရှစ် နှစ် အထိ ကျိုးနွံ သော အသိဉာဏ် ချို့ယွင်း မှု များ ကို ဖော် ထုတ် နိုင် သည် ။ ဤအစောပိုင်းလက္ခဏာများသည် နေ့စဉ်အရှုပ်ထွေးဆုံးလုပ်ငန်းများကိုပင် အကျိုးသက်ရောက်စေနိုင်သည်။ သိသာထင်ရှားဆုံး လိုငွေမှာ ရေတိုမှတ်ဉာဏ် ဆုံးၡုံးမှုဖြစ်ပြီး ယခင်က သင်ယူခဲ့သော အသိပညာနှင့် အကြောင်းအရာအသစ်ကို သင်ယူရန် ပျက်ကွက်မှုတို့ကို ပြန်အမှတ်ရရန် အခက်အခဲများအဖြစ် ထင်ရှားသည်။

အာရုံစိုက်ခြင်းကဲ့သို့သော စီမံခန့်ခွဲရေး ကျွမ်းကျင်မှုများနှင့် မသိသာသောကိစ္စရပ်များ၊ စီစဉ်ခြင်း၊ ပြောင်းသာလွှဲသာနှင့် စိတ်ကူးယဉ်အတွေးအခေါ်များအပြင် (အဓိပ္ပာယ်များနှင့် အယူအဆ ဆက်စပ်မှုများ၏ မှတ်ဉာဏ်များနှင့် အယူအဆဆက်ဆံမှုများ၏ မှတ်ဉာဏ်) လိုငွေများမှာလည်း အစောပိုင်းအဆင့်များတွင် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ၏ လက္ခဏာများ ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ ဤအဆင့်တွင် လျစ်လျူရှုမှုနှင့် စိတ်ပျက်အားလျော့မှုတို့ကို တွေ့မြင်နိုင်ပြီး ရောဂါတစ်လျှောက်လုံးတွင် လျစ်လျူရှုမှုအရှိဆုံးလက္ခဏာများ ကျန်ရှိနေသည်။ 

ရောဂါရဲ့ တိကျတဲ့အဆင့်ကိုလည်း သိမြင်နိုင်စွမ်း ချို့တဲ့မှုအဖြစ် လူသိများပါတယ်။ ယင်းကို သာမန်အိုမင်းခြင်းနှင့် စိတ်ကျဝေဒနာစပ်ကြား အကူးအပြောင်းကာလအဖြစ် မကြာခဏ သတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော အသိပညာချို့ယွင်းမှုသည် ရောဂါလက္ခဏာများစွာဖြင့် ပေါ်လာနိုင်သည်။ မှတ်ဉာဏ် ဆုံးရှုံး မှု သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ် သောအခါ ၊ ၎င်း ကို နူးညံ့ သိမ်မွေ့ သော အသိဉာဏ် ချို့ယွင်း မှု အဖြစ် ရည်ညွှန်း ပြီး ၊ ၎င်း ကို အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ၏ ကြော်ငြာ အဆင့် တစ် ခု အဖြစ် အများအားဖြင့် ယူဆ ကြ သည် ။ အမ်နက်စတစ် အသိစိတ် ချို့ယွင်း မှု သည် အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ နှင့် ဆက်စပ် မှု ဖြစ် နိုင်ခြေ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်း ကျော် ရှိ သည် ။

 

အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအတွက် အဆင့် ဘယ်နှစ်ဆင့်ရှိသလဲ။

Alzheimer's disease stages

အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ သည် အဆင့်ဆင့် အသိပေး မှု နှင့် လုပ်ဆောင် နိုင် သော ချို့ယွင်း မှု ပုံစံ တစ် ခု နှင့်အတူ ၊ အဆင့် သုံး ဆင့် တွင် တိုးတက် လာ သည် ။ နူးညံ့သိမ်မွေ့၊ အလယ်အလတ် ဒါမှမဟုတ် တော်သင့်ရုံ၊ နောက်ကျတာ ဒါမှမဟုတ် ပြင်းထန်တဲ့ အဆင့်သုံးဆင့်ပါပဲ။ ဤရောဂါသည် မှတ်ဉာဏ်နှင့်ဆက်နွှယ်ပြီး မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှု၏ ကနဦးလက္ခဏာများအတွက် တာဝန်ရှိသည့် ဟစ်ပိုကမ်ပက်စ်ကို ထိခိုက်စေကြောင်း သိရှိရသည်။ ရောဂါတိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှု အတိုင်းအတာ တိုးများလာသည်။

အစောပိုင်းအဆင့် -

အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ရှိ လူနာ များ တွင် သင်ယူ မှု နှင့် မှတ်ဉာဏ် ၏ အဆင့်ဆင့် ယိုယွင်း ပျက်စီး မှု သည် နောက်ဆုံး တွင် အပြီးသတ် ရောဂါ စစ်ဆေး မှု တစ် ခု ကို ဦးတည် စေ သည် ။ မှတ်ဉာဏ်ပြဿနာများထက် သာ၍များသောအားဖြင့် ဘာသာစကား၊ အလုပ်အမှုဆောင်လုပ်ငန်း၊ အမြင်အာရုံ (agnosia) နှင့် လှုပ်ရှားမှု စီမံခန့်ခွဲမှု (apraxia) ချို့ယွင်းမှုတို့ဖြစ်သည်။ အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ သည် မှတ်ဉာဏ် စွမ်းရည် အားလုံး ကို တူညီ သော နည်းလမ်း ဖြင့် ထိခိုက် မှု မ ရှိ ပါ ။ အချက်အလက်များ သင်ယူခဲ့သော အချက်အလက်များ (semantic မှတ်ဉာဏ်) နှင့် (ခန္ဓာကိုယ်၏ အလုပ်များကို မည်သို့လုပ်ဆောင်ရမည်နှင့်ပတ်သက်သည့် ကိုယ်ခန္ဓာ၏အသိပညာ) သည် အချက်အလက်အသစ်များ သို့မဟုတ် အမှတ်ရစရာအချက်အလက်အသစ်များထက် လျော့နည်းသည်။

ဘာသာစကားပြဿနာများသည် အဓိကအားဖြင့် ဝေါဟာရကျဆင်းမှုနှင့် စကားလုံးများ သွက်လက်ပြေပြစ်မှု လျော့နည်းသွားခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရာ အများအားဖြင့် စကားပြောဆို၍ ရေးသားထားသော ဘာသာစကားများကို အများအားဖြင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးလာစေသည်။ ဤအဆင့်တွင် အယ်လ်ဇိုင်းမားလူနာသည် အခြေခံအတွေးအခေါ်များကို ကောင်းစွာ ရှင်းပြနိုင်စွမ်းရှိသည်။ 

မကြာခဏ မတွေ့ရသော်လည်း ရေးသားခြင်း၊ ပုံကြမ်းရေးခြင်း သို့မဟုတ် ဝတ်ဆင်ခြင်းကဲ့သို့သော ကောင်းမွန်သော မော်တာလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်နေစဉ် သတ်သတ်မှတ်မှတ်လှုပ်ရှားမှု ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် စီစဉ်ရေး အခက်အခဲများ (apraxia) ရှိနိုင်ပါသည်။ သူ တို့ သည် အသိဉာဏ် အရှိဆုံး လုပ်ဆောင် မှု များ နှင့်အတူ အကူအညီ သို့မဟုတ် ကြီးကြပ် မှု လိုအပ် နိုင် သော်လည်း ၊ အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ရှိ သူ များ သည် ရောဂါ ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက် လာ သကဲ့သို့ လှုပ်ရှား မှု များ စွာ ကို သီးခြား ဆက်လက် လုပ်ဆောင် နိုင် သည် ။

အလယ်အဆင့် -

တဖြည်းဖြည်း ယိုယွင်းပျက်စီးလာခြင်းက နောက်ဆုံးတွင် လွတ်လပ်ရေးကို အဟန့်အတားဖြစ်စေပြီး လူနာများသည် နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာအများစုကို မလုပ်ဆောင်နိုင်ကြချေ။ မကြာခဏ မှားယွင်း သော စကားလုံး အစားထိုး မှု များ ( ပါရာပါဟာစီယာ ) ရလဒ် ဖြစ် ပေါ်လာ သော ၊ ဘာသာစကား ကို ထိန်းသိမ်း ရန် အခက်အခဲ ကြောင့် မိန့်ခွန်း ပြဿနာ များ ပေါ်ထွက် လာ သည် ။ ဖတ်ရှုခြင်းနှင့် ရေးသားနိုင်စွမ်းများလည်း ယိုယွင်းပျက်စီးလျက်ရှိသည်။ အချိန် ကုန်လွန် ပြီး အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ပိုမို ဆိုးရွား လာ သည် နှင့် အမျှ ၊ ရှုပ် ထွေး သော မော်တာ စီးရီး များ သည် ညှိနှိုင်း မှု လျော့နည်း လာ ပြီး ၊ ကျဆင်း ခြင်း ၏ အန္တရာယ် ကို တိုးမြှင့် လာ သည် ။ ဤအဆင့်တစ်လျှောက်တွင် မှတ်ဉာဏ်ပြဿနာများ ပြင်းထန်လာရာ ထိုသူသည် ရင်းနှီးသောဆွေမျိုးများကို အသိအမှတ်ပြုရန် ပျက်ကွက်ပေမည်။ ယခင်က မတည်မငြိမ်ဖြစ်ခဲ့သော ရေရှည်မှတ်ဉာဏ်မှာ ယိုယွင်းလာသည်။

အပြုအမူနှင့် အာရုံကြောခွဲစိတ်ကုသမှုတို့တွင် ပြောင်းလဲမှုများ တိုးများလာလေသည်။ လှည့်လည်သွားလာခြင်း၊ စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခြင်းနှင့် စိတ်လှုပ်ရှားမှုပိုင်းဆိုင်ရာလက္ခဏာများမှာ သာမန်လက္ခဏာများဖြစ်ပြီး ငိုကြွေးခြင်း၊ ကြိုတင်မမြင်ရသော ရန်လိုတတ်မှု သို့မဟုတ် နေဝင်ချိန်ကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ရန် ခုခံနိုင်စွမ်းသည် နောက်ထပ်ဖြစ်နိုင်ခြေတစ်ခုဖြစ်သည်။ 

အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ရှိ သူ များ ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း ခန့် တွင် မှားယွင်း သော ဖော် ထုတ် မှု များ နှင့် အခြား မှားယွင်း သော ရောဂါ လက္ခဏာ များ ရှိ သည် ။ အကြောင်းအရာများသည် မိမိတို့၏ရောဂါတိုးတက်မှုနှင့် ကန့်သတ်ချက်များကိုလည်း မျက်ခြည်ပြတ်သွားစေသည်။(အန်နိုဆိုနိုဆေး) ဆီးမတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ဤလက္ခဏာများက မိသားစုများနှင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်သူများကို ဖိစီးမှုဖြစ်စေပြီး လူတစ်ဦးကို အိမ်စောင့်ရှောက်မှုမှ အခြား ရေရှည်စောင့်ရှောက်ရေးဌာနသို့ ပြောင်းရွှေ့ပေးခြင်းဖြင့် လျော့နည်းသွားစေနိုင်သည်။

နောက်ဆုံးအဆင့် -

လူနာသည် ဤအဆင့်အတွင်း ပြုစုစောင့်ရှောက်သူများအပေါ် လုံးလုံးမှီခိုနေရပြီး နောက်ပိုင်းအဆင့် သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သောအဆင့်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ဘာသာစကားဆိုတာ အခြေခံဝါကျတွေ ဒါမှမဟုတ် စကားလုံးတစ်လုံးပဲပဲ ကန့်သတ်ထားတဲ့အတွက် နောက်ဆုံးမှာတော့ လုံးဝ စိတ်အားထက်သန်မှုဖြစ်စေတယ်။ လူတို့သည် စကားပြောဆိုတတ်သောဘာသာစကားစွမ်းရည်များ ဆုံးၡုံးသွားသော်လည်း စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအချက်အလက်များကို သဘောပေါက်ပြီး တုံ့ပြန်လေ့ရှိကြပေမည်။ ရန်လိုမှု ဆက်ရှိနေနိုင်သော်လည်း အလွန်အကျွံလျစ်လျစ်လျူရှုခြင်းနှင့် မောပန်းခြင်းတို့သည် ပို၍ပျံ့နှံ့နေသော လက္ခဏာများဖြစ်သည်။ 

အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါရှိသူတွေဟာ နောက်ဆုံးမှာတော့ အခြေခံအကျဆုံး တာဝန်တွေကိုတောင် လွတ်လပ်စွာ မလုပ်ဆောင်နိုင်ကြပါဘူး။ သူ တို့ ၏ ကြွက်သား ပမာဏ နှင့် ရွေ့လျား မှု သည် သူ တို့ အိပ်ရာဝင် ပြီး ကိုယ့် ကိုယ် ကို မ ကျွေး နိုင် သည့် အထိ လျော့နည်း သွား လိမ့်မည် ။ သေဆုံးရသည့်အကြောင်းရင်းမှာ ရောဂါကိုယ်နှိုက်ထက် ဖိအားပေးမှု အနာကူးစက်ခြင်း သို့မဟုတ် အဆုတ်ရောင်ရောဂါကဲ့သို့သော ပြင်ပပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်လေ့ရှိသည်။

 

အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအတွက် ရောဂါရှာဖွေခြင်း

Diagnosis for Alzheimer's disease

ရောဂါအမည်ဖော်ရန် မရှိမဖြစ်လိုအပ်ရာများတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သမိုင်းနှင့် ကာယရေးစစ်ဆေးမှုပါဝင်သည်။ အချို့ လူနာ များ သည် သူ တို့ ၏ အခြေအနေ ကို သတိမထားမိ သောကြောင့် ၊ လူနာ ၏ မိသားစု နှင့် ပြုစု စောင့်ရှောက် သူ များ ထံ မှ သမိုင်း တစ် ခု ရရှိ ရန် လည်း အရေးပါ သည် ။ အခြားစိတ်ကျဝေဒနာအမျိုးအစားများနှင့် ခွဲခြားသိမြင်ရန် အစနှင့် အစောပိုင်းလက္ခဏာများကို ခွဲခြားသိမြင်ရန် အရေးပါသည်။ အခြေခံနှင့် တစ်ဦးချင်းစီ၏ နေ့စဉ်အသက်တာလုပ်ငန်းများကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းများကို တိကျမှန်ကန်စွာ အကဲဖြတ်ရန် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။

အာရုံကြောဆိုင်ရာစစ်ဆေးမှုနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအဆင့်အကဲဖြတ်ချက်အပါအဝင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာစစ်ဆေးမှုတစ်ခုတွင် ရောဂါအဆင့်ကို အကဲဖြတ်ရန်နှင့် အခြားရောဂါများကို ပယ်ဖျက်ရန် လိုအပ်သည်။ အခြေအနေအများစုတွင် စေ့စေ့စပ်စပ်ဆေးကုသမှုက သင့်လျော်သော ရောဂါလက္ခဏာအတိအကျကို ရရှိစေနိုင်သည်။ 

အခြားရောဂါများကို ပယ်ဖျက်ရန် စေ့စေ့စပ်စပ် အာရုံကြောဆိုင်ရာ အကဲဖြတ်ဖို့လိုသည်။ အာရုံကြောဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါတွင် မကြာခဏ ပုံမှန်ဖြစ်သည်။   ပါကင်ဆန် ရောဂါ ၊ လူးဝီ ကိုယ်ခန္ဓာ များ နှင့်အတူ စိတ်ဝေဒနာ ၊ နှင့် တီဘီအိုင် ရောဂါ ရှိ သော လူနာ များ အားလုံး သည် စိတ်ကြွစိတ်ကျ ရောဂါ ရှိ သည် သို့မဟုတ် မ ပါ ဘဲ ရှိ သည် ။ အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ပြင်းထန် သော လူနာ များ သည် နောက်ပိုင်း ရောဂါ လက္ခဏာ များ ကို ပြသ ခြင်း မ ရှိ ပါ ။ 

နောက်ဆုံးတွင် သူတို့သည် စကားမပြောဘဲ စကားမပြောဘဲ နှုတ်ဖြင့်တောင်းဆိုချက်များကို တုံ့ပြန်ရန် ပျက်ကွက်ကြကာ အိပ်ရာထဲတွင် ချုပ်နှောင်ထားကာ မကြာခဏဆိုသလို ဟင်းသီးဟင်းရွက်အခြေအနေသို့ မကြာခဏ ချောမောမော ဝင်သွားကြသည်။ စိတ်ပိုင်း ဆိုင်ရာ အခြေအနေ စစ်ဆေး မှု တစ် ခု သည် အာရုံစိုက် ခြင်း ၊ မကြာသေးမီ က နှင့် အဝေး မှတ်ဉာဏ် ၊ ဘာသာစကား ၊ ဗီဆူအိုစပတီ လုပ်ဆောင် မှု ၊ ပရက်စ် နှင့် စီမံ ခန့်ခွဲ ရေး လုပ်ဆောင် မှု များ ကို အကဲဖြတ် သင့် သည် ။

အခြား ရောဂါလက္ခာစစ်ဆေးရေးကိရိယာများက ရောဂါလက္ခာဖြစ်စဉ်တွင် အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။

  • ပုံမှန် ဓာတ်ခွဲခန်း စမ်းသပ်မှုများ - သိုင်းရွိုက်လှုံ့ဆော်ပေးသော ဟော်မုန်း (တီအက်စ်အိတ်ခ်ျ)၊ B12 ကို တခြားအကြောင်းရင်းများကို ပယ်ဖျက်ရန် စစ်ဆေးလေ့ရှိသည်။
  • ဦးနှောက် စီတီ - ဦးနှောက်ရဲ့ ဦးနှောက်အာရုံကို ပြပြီး တတိယအကြိမ် ကျယ်ပြန့်လာအောင် ပြပါ။ 
  • Cerebrospinal အရည် (စီအက်စ်အက်ဖ်) ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု– တိရိစ္ဆာန်အဆင့်ရဲ့ ရောဂါလက္ခဏာကို အထောက်အကူပြုတဲ့ ဘီတာ-အေမီလွိုက်နဲ့ မြှင့်တင်ထားတဲ့ တာအူပရိုတင်းတွေရဲ့ နိမ့်ကျတဲ့ အဆင့်တွေကို ပြသနိုင်ပါတယ်။ 
  • လျှပ်စစ်ဓာတ်အားဖြူ (EEG): အများအားဖြင့် အချက်အချာကျတဲ့ နှေးကွေးမှုကို ပြလေ့ရှိတယ်။ ယင်းသည် ရောဂါလက္ခဏာအရ အထောက်အကူပြုသော်လည်း သတ်သတ်မှတ်မှတ်မဟုတ်သေးချေ။ 
  • အမ်အာအိုင်: ပမာဏအပြောင်းအလဲတွေကို လျောက်ပတ်စွာ ရေတွက်ဖို့ အသုံးချပြီး အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါထဲက အလယ်ခေတ် ယာယီလိုဘီမှာ ကျုံ့သွားတာကို ဖော်ထုတ်ပေးပါတယ်။ သို့သော် ဟစ်ပိုကမ်ပယ် ကျုံ့ခြင်းသည် သာမန်အရွယ်နှင့်ဆက်နွှယ်သည့် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှုများနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသောကြောင့် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါကို စောစောသိရှိရန် အမ်အာရ်အိုင်၏ ထိရောက်မှုမှာ သံသယဖြစ်ဖွယ်ဖြစ်သည်။ အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ စစ်ဆေး ရာ တွင် အဖိုးတန် ကိရိယာ တစ် ခု အဖြစ် ဗော်လူမီထရစ် အမ်အာအိုင် ကို ပြသ ရန် ရှိ သေး သည် ။
  • မျိုးရိုးဗီဇစမ်းသပ်မှု - အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ အတွက် ယေဘုယျ အားဖြင့် အကြံပေး ခြင်း မ ရှိ ပါ ။ ယင်းကို အစောပိုင်း အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါရှိသည့် မိသားစုများတွင် ရံဖန်ရံခါ အသုံးပြုကြသည်။

 

အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအတွက် ကုသမှု

Treatment for Alzheimer's disease

အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ သည် ကုသ မှု မ ရှိ ပါ ။ ရောဂါလက္ခဏာပြကုထုံးကိုသာ ရရှိနိုင်ပါတယ်။ အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါကို ကုသရန်အတွက် ဆေးဝါး အမျိုးအစားနှစ်မျိုးကို အတည်ပြုထားသည်။ ကိုလိုင်းစတာရိတ် ဟန့်တားပစ္စည်းများနှင့် N-methyl D-Aspartate (NMDA) အတိုက်အခံသမားများဖြစ်သည်။

 

Cholinesterase Inhibitorss -

တစ်ခုနှင့်တစ်ဦး ဆက်သွယ်ရန် အာရုံကြောဆဲလ်များအသုံးပြုသည့် အာရုံကြောထရန်စမစ်တာဖြစ်ပြီး သင်ယူခြင်း၊ မှတ်ဉာဏ်နှင့် အသိဉာဏ်လုပ်ဆောင်မှုတို့အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည့် ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းရှိ acetylcholine ပမာဏကို မြှင့်တင်ပေးခြင်းဖြင့် ဟန့်တားသူများ အလုပ်လုပ်ကြသည်။ ဤအမျိုးအစားတွင် ဆေးသုံးမျိုးမှာ အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါကို ကုသရန်အတွက် အက်ဖ်ဒီအေ-ခွင့်ပြုထားသော ဆေးသုံးမျိုးဖြစ်သည်။ ဒိုနီပီဇီလ်၊ ရီဗက်စတီဂင်နှင့် ဂယ်လန်တာမင်းတို့ဖြစ်သည်။

ဒိုနီပီဇယ် သည် အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ၏ အဆင့် အားလုံး တွင် ထိရောက် မှု ရှိ သည် ။ ဂါလန်တာမင်းနှင့် ရီဗက်စတစ်မင်တို့ကို စိတ်ကျဝေဒနာကုသရာတွင် အသုံးပြုရန် လိုင်စင်ရရှိထားသည်။ ဒိုနီပီဇီလ်နှင့် ဂယ်လန်တာမင်းတို့သည် အလျင်အမြန်လုပ်ဆောင်ပြီး ပြောင်းပြန်ဖြစ်နိုင်သည့် acetylcholinesteraminesterase ဟန့်တားပစ္စည်းများဖြစ်သည်။ Rivastigmine သည် နှေးကွေး၍ ပြောင်းပြန်ဖြစ်နိုင်သော acelecholinesterase နှင့် ဘေရီလ်ကိုလင်စတီရပ်စ် အဟန့်အတားတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဒိုနီပဇီလ်သည် တစ်ချိန်က နေ့စဉ်ဆေးပမာဏကြောင့် ဒိုနီပက်ဇီလ်သည် အခြားဆေးများထက် မကြာခဏ နှစ်သက်လေ့ရှိသည်။ ဂါလန်တာမင်းသည် နေ့စဉ်နှစ်ကြိမ် ဆေးလုံးတစ်လုံး သို့မဟုတ် တစ်ကြိမ်တစ်ကြိမ် ထုတ်လွှတ်သည့် အာကာသယာဉ်တစ်လုံးပုံစံဖြင့် ထွက်ပေါ်လာသည်။ အဆင့်ဆုံးကျောက်ရောဂါ ဒါမှမဟုတ် အသည်းချို့ယွင်းမှု ပြင်းထန်တဲ့ လူနာတွေအတွက် မသင့်တော်ဘူး။ 

ဤဆေးဝါးများ ၏ အများဆုံး ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများမှာ အစာအိမ်အစာအိမ်ပြသမှုများဖြစ်သည်။ အိပ်ရေးပျက်ခြင်းသည် ဒိုနီပါဇီလ်တွင် ပို၍ပျံ့နှံ့လျက်ရှိသည်။ မူးယစ် ဆေးဝါး များ ကို ပြင်းထန် သော နှလုံး ညှိနှိုင်း မှု ပုံမှန် မ ဟုတ် သူ တစ် ဦး ချင်း စီ တွင် ကန့်သတ် ထားသည် ။

 

N-Methyl D-Aspartate (NMDA) : Memantine

Memantine က အန်အမ်ဒီအေအာရုံခံကိရိယာတွေကို ဟန့်တားပြီး ဆဲလ်ထဲမှာ ကယ်လ်စီယမ် တည်ဆောက်မှုကို လျော့နည်းစေတယ်။ အက်ဖ်ဒီအေ သည် ပြင်းထန် သော အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ကို အတော်အသင့် ကုသ ရန် ၎င်း ကို အတည်ပြု ခဲ့ သည် ။ ယေဘုယျ ဆိုးကျိုးများမှာ ခေါင်းရှုပ်ခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာနာခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်းနှင့် ခေါင်းကိုက်ခြင်းတို့ပါဝင်သည်။ ကိုလိုင်းစတီးရပ်စ် ဟန့်တားကိရိယာများနှင့် ပေါင်းစပ်နိုင်သည်။

စိုးရိမ်ပူပန်မှု၊ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းနှင့် စိတ်ဝေဒနာတို့ကို ကုသရန်လည်းလိုအပ်သည်။ ယင်းတို့သည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ၏ နောက်ပိုင်းအဆင့်များမှ အလယ်ပိုင်းတွင် ဖြစ်လေ့ရှိသော စိုးရိမ်ပူပန်မှု၊ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းနှင့် စိတ်ဝေဒနာတို့ကို ကုသရန်လည်း လိုအပ်သည်။ အန်တီကိုလင်နာဂစ်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် သုံးဆစ်ကလစ် စိတ်ကျရောဂါတိုက်ဖျက်ဆေးများကို ရှောင်သင့်သည်။ လူနာ သို့မဟုတ် ပြုစုစောင့်ရှောက်သူသည် အခြားရွေးချယ်စရာအားလုံးကို မောပန်းနွမ်းနယ်စေမည်ဆိုလျှင် စိတ်ကြွစိတ်ကျရောဂါများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် လှုပ်ရှားမှုအတွက်သာ အသုံးပြုကြသည်။ သို့သော် သူတို့၏အကန့်အသတ်သာအကျိုးကျေးဇူးများသည် လေဖြတ်ခြင်းနှင့် သေခြင်းအန္တရာယ် အနည်းငယ်နှင့် ဟန်ချက်ညီသင့်သည်။

 

အယ်လ်ဇိုင်းမား စိတ်ကျ ရောဂါ ၏ ကွဲပြား ခြားနားသော ရောဂါ စစ်ဆေး ခြင်း

Differential diagnosis of Alzheimer dementia 

အယ်လ်ဇိုင်းမား စိတ်ကျ ရောဂါ ၏ ကွဲပြား ခြားနားသော ရောဂါ စစ်ဆေး ခြင်း တွင် pseudo-dimentia, လူးဝီ ကိုယ်ခန္ဓာ စိတ်ဓာတ်ကျ ရောဂါ ၊ Vascular စိတ်ဓာတ်ကျ ခြင်း ၊ နှင့် ရှေ့တိုတီပေါရယ် လော်ဘာ ယိုယွင်း ခြင်း တို့ ပါဝင် သည် ။ အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအတွက် အကဲဖြတ်သည့်အခါ သုံးသပ်သုံးသပ်ရန်နှင့် ထုတ်ပယ်ရန် အခြားရောဂါများတွင် အသက်အရွယ်နှင့်ဆက်နွှယ်သည့် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှု၊ အရက် သို့မဟုတ် မူးယစ်ဆေးဝါးတလွဲသုံးမှု၊ ဗီတာမင်-ဘီ၁၂ ချို့တဲ့မှု၊ ဒိုင်ယာလစ်ဆစ်၊ သိုင်းရွိုက်ပြဿနာများနှင့် ပိုလီဖေးလ်ဆေးဝါးများပါဝင်သည်။

  • လူးဝီ ကိုယ်ခန္ဓာ ဒီမင်တီယာ - စိတ်ဝေဒနာ ဖြစ်ပွား မှု ၏ ခန့်မှန်းခြေ ၁၅ % သည် လူးဝီ ခန္ဓာကိုယ် စိတ်ဓာတ်ကျ ခြင်း ကြောင့် ဟု သတ်မှတ် နိုင် သည် ။ ကော်တီတစ်လူးဝီခန္ဓာကိုယ်များသည် ဤလူနာများတွင်တွေ့ရသည့် ဟီတိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ ပုံမှန်မမှန်မှုများဖြစ်သည်။ လူးဝီ ကိုယ်ခန္ဓာစိတ်ကျရောဂါရှိတဲ့ လူနာတွေမှာ အဓိကဆေးခန်းအသွင်အပြင်တွေ (အသိဉာဏ်ပြောင်းလဲခြင်း၊ စိတ်ကူးယဉ်ဆေးခန်းများ (အာရ်အီးအမ်အိပ်စက်ခြင်းအပြုအမူဝေဒနာနှင့် ပြင်းထန်သော စိတ်ကြွစိတ်ကျရောဂါ) ပါကင်ဆင်၏ လက္ခဏာတစ်ခု သို့မဟုတ် ထို့ထက်မကသော လက္ခဏာများဖြစ်သည်။

 

  • Frontotemporal Dementia - ၎င်း သည် အသက် ၅၃ နှစ် ၏ ပျမ်းမျှ အသက် ၅၃ နှစ် နှင့်အတူ ၊ စိတ်ကျ ရောဂါ ဖြစ်ရပ် အားလုံး ၏ ၅ % ကနေ ၁၀ % ထိ ပါဝင် ပြီး ၊ အမျိုးသမီး များ ထက် အမျိုးသား များ တွင် ပို ၍ မကြာခဏ ဖြစ် သည် ။ Frontotemporal Dementia ကို အပြုအမူ ကွဲပြားမှုနဲ့ ဘာသာစကားအမျိုးမျိုးဖြစ်တဲ့ အမျိုးအစား နှစ်မျိုးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ တားမြစ်ခြင်း၊ အပေါ့သီ၊ သနားကြင်နာမှုပျောက်ဆုံးခြင်း၊ စတီရီယိုတီပေါ့ သို့မဟုတ် စွဲလမ်းသောလုပ်ရပ်များ၊ လူမှုရေးသိနားလည်မှုနှင့် စီမံခန့်ခွဲရေးစွမ်းပကားများ လျော့နည်းလာခြင်းတို့ကို အပြုအမူအမျိုးမျိုးကို ရောဂါလက္ခဏာသိရှိရန် လိုအပ်သည်။ ဘာသာစကားအမျိုးမျိုးမှာ ဘာသာစကားအရည်အသွေး လျော့နည်းလာတယ်။ ထိုရောဂါလက္ခဏာများအပြင် စီတီ/အမ်အာအိုင်တွင် မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် ရှေ့ပိုင်းနှင့် ယာယီလိုဗ် ပါဝင်ပတ်သက်မှုဆိုင်ရာ အထောက်အထား လိုအပ်သည်။ 

 

  • Dialsis Dementia - Dialysis စိတ်ကျရောဂါဟာ ရေရှည် ဒိုင်ယာလီဆစ်ရဲ့ အာရုံကြောဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်တစ်ခုပါ။ ယင်းသည် သွေးကြောဆိုင်ရာပြဿနာများနှင့် ဆက်နွှယ်နိုင်သည် (ဒိုင်ယာလစ်ဆစ်လူနာများသည် လေဖြတ်နိုင်ဖွယ်ရှိသည်)၊ ဓာတုဗေဒပြဿနာများ သို့မဟုတ် ဒိုင်ယာလစ်ဆစ်ကိုယ်နှိုက်နှင့် ဆက်နွှယ်နိုင်သည်။ တစ်ချိန်က အယ်လူမီနီယံ အဆိပ်အတောက်နဲ့ ဆက်စပ်ခဲ့ဖူးတယ်။ သို့သော်လည်း ၊ အယ်လမီနီယမ် ပါဝင် သော ပစ္စည်း များ အစားထိုး မှု များ ကြောင့် ဤ ကိစ္စ သည် နောက်ထပ် မ ဟုတ် တော့ ပါ ။ 

 

အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းခြင်း

Prognosis of Alzheimer's disease

အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါဟာ အမြဲလိုလို တိုးတက်နေပါတယ်။ အသက် ၆၅ နှစ်အရွယ်တွင် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါရှိကြောင်း သိလိုက်ရသူတစ်ဦးသည် ပျမ်းမျှသက်တမ်း ၄ နှစ်မှ ၈ နှစ်အထိရှိသည်။ အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ရှိ သူ အချို့ သည် ပထမ ရောဂါ လက္ခဏာ များ ပေါ်လာ ပြီးနောက် အနှစ် ၂၀ အထိ အသက်ရှင် နိုင် သည် ။ အဆုတ်ရောင်ရောဂါ သည် အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ တွင် သေဆုံး မှု ၏ ဦးဆောင် အကြောင်းရင်း ဖြစ် သည် ။

 

နိဂုံးချုပ်

Alzheimer’s Disease

အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ သည် စိတ်ကျ ရောဂါ ၏ အဖြစ် အများဆုံး အကြောင်းရင်း ဖြစ် ပြီး နာတာရှည် အာရုံကြော ပျက်စီး စေ သော ရောဂါ တစ် ခု ဖြစ် သည် ။ ဗီဇ ချွတ်ယွင်းချက် အချို့ (; amyloid ရှေ့ပြေး ပရိုတင်း ဗီဇပြောင်းလဲခြင်း) နှင့် အန္တရာယ်အကြောင်းရင်းများ (အကယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါဖြစ်စေသည့် အမှန်တကယ်ဖြစ်စဉ်မှာမူ မရှင်းမလင်းဖြစ်နေဆဲပင်။ 

အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ၏ အဓိက အမှတ်လက္ခဏာများမှာ ဘီတာ-ပြင်ပ သိုလှောင်ထားခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကျောက်ပြားများဖြစ် ဦးနှောက်ရဲ့ အဖြူရောင် ဒြပ်ဝတ္ထုထဲက ပရိုတင်းနဲ့ အာရုံကြောဖီဘရိုင်ဘာရီ ပရိုတင်း စုဆောင်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အာရုံကြောဖီဘရီလာရီ အနှောင့်အယှက်တွေပါ။ 

အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ၏ ပျံ့နှံ့ မှု အများဆုံး လက္ခဏာ သည် ရေတို မှတ်ဉာဏ် ဆုံးရှုံး မှု ဖြစ် သည် ။ ရောဂါကာလအတွင်း အာရုံစိုက်မှုထိန်းချုပ်ခြင်း၊ ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်ခြင်းနှင့် ဘာသာစကား စသည့် အသိဉာဏ်စွမ်းအတော်များများ ထိခိုက်လျက်ရှိသည်။ အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါရှိသူတွေဟာ အများအားဖြင့် အခြေအနေတိုးတက်လာတာနဲ့အမျှ လူမှုရေး façade ထိန်းသိမ်းနိုင်ပါတယ်။ 

အာရုံကြောဆိုင်ရာ အကဲဖြတ်မှု၊ ဦးနှောက်ရောင်ရောဂါအရည် (CSF) ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းနှင့် ပုံရိပ်များကိုလည်း ရံဖန်ရံခါအသုံးပြုကြသော်လည်း ရောဂါအမည်တပ်ရန် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာစစ်ဆေးမှုကို အသုံးချသည်။ လောလောဆယ် တွင် လက်ရှိ ကုသ မှု မ ရှိ ပါ ။ Cholinesterase ဟန့်တားကိရိယာများနှင့် N-Methyl-D-Spartate (NMDA) အတိုက်အခံသမားများကို ရောဂါလက္ခဏာများကို ကုသရန် အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုမှာ အလွန်ပြောင်းလဲနေပါတယ်။ ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက် ပျမ်းမျှအသက်ရှင်ကျန်ရစ်ချိန်မှာ ၃ နှစ်မှ ၁၀ နှစ်ကြားရှိသည်။