Quang trị liệu 

Tổng quan

Quang trị liệu là một lựa chọn trị liệu tuyệt vời cho một loạt các rối loạn. Quang trị liệu đã được sử dụng để điều trị các rối loạn da mãn tính như bệnh vẩy nến, bạch biến và bệnh chàm nặng trong gần một thế kỷ.

Trong khi nhiều liệu pháp ức chế hệ thống miễn dịch nói chung, tia UV có thể được sử dụng để ức chế hệ thống miễn dịch cục bộ của da. Điều trị bằng ánh sáng cũng có thể giúp trì hoãn sự phát triển của da dày, có vảy trong các rối loạn như bệnh vẩy nến. Điều trị bằng tia UV được sử dụng trong bệnh bạch biến vì khả năng kích hoạt hắc tố bào, các tế bào sản xuất sắc tố của da. Điều này làm cho quang trị liệu trở thành một lựa chọn điều trị tốt cho hầu hết mọi người, đặc biệt là những người không thích kem, thích điều trị tự nhiên, không steroid hoặc muốn kiểm soát nhiều hơn bằng cách sử dụng kết hợp các liệu pháp. Quang trị liệu cũng là một lựa chọn để khám phá cho giới trẻ và phụ nữ mang thai.  

Quang trị liệu là gì?

Quang trị liệu, thường được gọi là liệu pháp ánh sáng, là phương pháp điều trị các bước sóng khác nhau của bức xạ cực tím (UV). Nó đòi hỏi phải áp dụng có kiểm soát bức xạ không ion hóa lên da trong điều trị các bệnh da liễu khác nhau. 

Các loại quang trị liệu

• Tia cực tím B (UVB): UVB được tìm thấy trong ánh nắng mặt trời tự nhiên và là một liệu pháp điều trị bệnh vẩy nến tốt. UVB xâm nhập vào da và làm giảm sự tăng sinh của các tế bào da bị ảnh hưởng. Quang trị liệu UVB, laser excimer và quang trị liệu UVB tại văn phòng hoặc tại nhà đều là những lựa chọn để điều trị.
• Quang trị liệu UVB bao gồm thường xuyên cho da tiếp xúc với nguồn sáng UVB nhân tạo trong một khoảng thời gian xác định. Phương pháp điều trị này được đưa ra tại văn phòng hoặc phòng khám của bác sĩ, hoặc tại nhà bằng máy quang trị liệu.

Có hai loại điều trị UVB: dải rộng và dải hẹp. Có ba điểm khác biệt chính giữa chúng:

1. Bóng đèn UVB dải hẹp giải phóng một loạt ánh sáng cực tím nhỏ hơn.
2. UVB dải hẹp có thể làm sạch bệnh vẩy nến nhanh hơn và tạo ra sự thuyên giảm lâu hơn.
3. UVB dải hẹp có thể cần điều trị ít hơn mỗi tuần.

Liệu pháp UVB có sẵn dưới nhiều hình thức khác nhau. Các đơn vị nhỏ cho các vị trí cục bộ như bàn tay và bàn chân, thiết bị toàn thân hoặc thiết bị cầm tay là những ví dụ về điều này. Một số hệ thống UVB sử dụng đèn hoặc bóng đèn UV tiêu chuẩn, trong khi những hệ thống khác sử dụng bóng đèn LED.

Laser excimer, đã được FDA cho phép điều trị các mảng bệnh vẩy nến khu trú, dai dẳng, cung cấp một chùm tia UVB cường độ cao.

Laser excimer có thể được sử dụng để điều trị bệnh vẩy nến từ nhẹ đến trung bình trên da. Theo nghiên cứu, nó là một liệu pháp rất hiệu quả cho bệnh vẩy nến da đầu. Tuy nhiên, hiện tại vẫn chưa có đủ bằng chứng dài hạn để xác định lợi ích của liệu pháp laser sẽ duy trì trong bao lâu.

Tại nhà Quang trị liệu UVB cho bệnh vẩy nến có thể là một lựa chọn hiệu quả về chi phí và tiện dụng. Nó, giống như quang trị liệu trong văn phòng bác sĩ hoặc phòng khám, đòi hỏi một chế độ điều trị liên tục. Các cá nhân ban đầu được điều trị tại một cơ sở y tế trước khi bắt đầu sử dụng một đơn vị ánh sáng tại nhà. Điều quan trọng là phải làm theo hướng dẫn của nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe và tiếp tục kiểm tra thường xuyên trong khi thực hành quang trị liệu tại nhà.

Tất cả các phương pháp điều trị bằng quang trị liệu, bao gồm cả việc mua thiết bị gia đình, đều cần có đơn thuốc của bác sĩ.

• Psoralen + UVA (PUVA)

Trừ khi kết hợp với các thuốc nhạy cảm với ánh sáng như psoralens, tia cực tím A (UVA) thường không hiệu quả đối với bệnh vẩy nến. Thủ thuật này, được gọi là PUVA, làm giảm sự tăng sinh tế bào da quá mức và có thể tạm thời làm giảm các triệu chứng bệnh vẩy nến. PUVA có thể được dùng theo ba cách: bôi tại chỗ dưới dạng kem, thêm vào nước tắm hoặc uống. Liệu pháp PUVA đặc biệt hiệu quả đối với bệnh vẩy nến mảng bám ổn định, bệnh vẩy nến thể giọt và bệnh vẩy nến ở lòng bàn tay và lòng bàn chân. 

• Ánh sáng mặt trời

Mặc dù cả UVB và UVA đều có mặt trong ánh nắng mặt trời, UVB có hiệu quả hơn đối với bệnh vẩy nến. UVB từ mặt trời hoạt động tương tự như UVB từ các phương pháp điều trị quang trị liệu. Tuy nhiên, điều trị bệnh vẩy nến bằng ánh nắng mặt trời không dành cho tất cả mọi người. Ánh sáng mặt trời không hiệu quả như quang trị liệu theo toa trong điều trị bệnh vẩy nến. Tham vấn bác sĩ để xem liệu điều trị bằng ánh sáng mặt trời có phù hợp với bạn hay không.

Một số phương pháp điều trị tại chỗ có thể làm tăng nguy cơ bị cháy nắng. Tazarotene và nhựa than đá là hai ví dụ. Trước khi ra ngoài nắng, những người sử dụng các sản phẩm này nên tham khảo ý kiến bác sĩ. Trừ khi có thông báo khác của bác sĩ chăm sóc sức khỏe, những người sử dụng PUVA hoặc các loại điều trị nhẹ khác nên giảm thiểu hoặc ngăn ngừa tiếp xúc với ánh nắng mặt trời tự nhiên.

Có một số hình thức quang trị liệu chuyên biệt, chẳng hạn như laser, liệu pháp quang động (PDT), tắm-PUVA và quang hóa trị liệu ngoài cơ thể. Quang trị liệu vẫn là phương thức điều trị được sử dụng phổ biến nhất cho một loạt các bệnh về da, chẳng hạn như bệnh á vẩy nến, bệnh vẩy nến, vảy phấn dạng liken mãn, chàm, viêm da thể tạng, bạch biến, viêm da ánh sáng, nổi mẫn đa hình do ánh sáng, sẩn ngứa do ánh sáng, bệnh mụn nước dạng đậu mùa, porphyria da, nhiễm nấm 

Quang trị liệu UVB có tác dụng chống viêm, ức chế miễn dịch và gây độc tế bào. Các phương pháp hành động vẫn chưa được biết, mặc dù chúng bao gồm sản xuất axit cis-urocanic, sự suy giảm của các tế bào Langerhans, biểu hiện kháng nguyên thay đổi, giảm hoạt động của các tế bào sát thủ tự nhiên (NK), và tế bào lympho T và chết tế bào sừng. 

Các phương thức hoạt động của PUVA bao gồm liên kết chéo DNA thông qua các sản phẩm cộng hóa trị quang psoralen, ức chế sao chép DNA, suy giảm tế bào Langerhans và tác dụng ức chế miễn dịch đối với chức năng và sự di chuyển của tế bào lympho T. Quang trị liệu UVA-1 thâm nhập sâu hơn vào lớp hạ bì và kích thích collagenase và cytokine kẽ, làm giảm da xơ cứng. Các tế bào đuôi gai có được kháng nguyên từ các tế bào lympho chết theo chương trình, tạo ra một phản ứng miễn dịch đặc biệt mà không gây ra ức chế miễn dịch lan rộng. 

Vàng da

Vàng da là màu vàng của da gây ra bởi sự tích tụ bilirubin trong mô da và dưới da. Bilirubin thường được chuyển hóa bởi gan, nơi nó được chuyển đổi thành axit glucuronic bởi enzyme uridine diphosphate glucuronyl transferase (UGT). Bilirubin liên hợp này sau đó được bài tiết vào mật và đào thải khỏi cơ thể qua dạ dày. Khi cơ chế loại bỏ này không hiệu quả hoặc bị choáng ngợp bởi lượng bilirubin được tạo ra nội sinh, lượng bilirubin trong cơ thể tăng lên, dẫn đến tăng bilirubin máu và vàng da.

Vàng da ảnh hưởng đến 60% của tất cả các em bé bình thường trong tuần đầu tiên của cuộc đời. Vàng da của trẻ sơ sinh có thể được gây ra bởi một bệnh nội khoa nền, chẳng hạn như tan máu đẳng miễn hoặc thiếu hụt enzyme RBC. Tuy nhiên, nó thường là do sự thất bại sinh lý điển hình của trẻ sơ sinh để hấp thụ bilirubin một cách hiệu quả do tác động kết hợp của số lượng RBC cao hơn và sự thiếu hụt nhất thời trong liên hợp bilirubin trong gan. Dạng vàng da không bệnh lý này được gọi là vàng da sinh lý sơ sinh.  

Nồng độ bilirubin ở hầu hết trẻ sơ sinh bị vàng da sinh lý không tăng đến mức cần điều trị. Tuy nhiên, bilirubin trong máu đạt lượng rất cao ở một số trẻ em bị vàng da sinh lý quá mức và ở nhiều trẻ sơ sinh bị vàng da do bệnh lý, khiến trẻ có nguy cơ mắc bệnh não bilirubin cấp tính và mãn tính (vàng da nhân). Để tránh vàng da nhân, thuốc nhắm mục tiêu giảm nồng độ bilirubin là điều cần thiết trong những tình huống này. 

Tôi nên mong đợi điều gì với liệu pháp ánh sáng?

Trong cuộc hẹn, bạn sẽ thoa một loại dầu dưỡng ẩm lên da và đứng trần truồng trong một chiếc tủ khổng lồ chỉ mặc quần lót và kính bảo hộ để bảo vệ đôi mắt của bạn. Thiết bị phát sáng sẽ được kích hoạt trong một khoảng thời gian ngắn - thường là vài giây đến vài phút - và sẽ xử lý toàn bộ cơ thể hoặc các bộ phận tiếp xúc cụ thể. Có thể mất một hoặc hai tháng điều trị bằng liệu pháp ánh sáng nhất quán để bắt đầu cho thấy sự cải thiện các triệu chứng bệnh chàm, tại thời điểm đó số lần thăm khám đôi khi có thể được giảm hoặc ngừng trong một khoảng thời gian để đánh giá xem bệnh chàm có thuyên giảm hay không.

Các tác dụng phụ tiềm ẩn của quang trị liệu bao gồm:

• Cháy nắng và đau da (thường gặp)
• Lão hóa da sớm (phổ biến)
• Nổi mẫn do nhạy cảm ánh sáng
• Ung thư da không hắc tố bào
• Đục thủy tinh thể (từ điều trị UVA)

Tại sao liều lượng liên tục thay đổi trong quá trình quang trị liệu?

Trong quá trình quang trị liệu, làn da của bạn nhanh chóng thích nghi với lượng bức xạ NB-UVB được đưa ra. Để duy trì sự chữa lành, liều lượng ánh sáng cung cấp cho các vùng được chỉ định phải được tăng dần dựa trên phản ứng của da bạn với liệu pháp. Vì mọi người phản ứng khác nhau với liệu pháp quang học và các bộ phận khác nhau của cơ thể phản ứng khác nhau, các nhà trị liệu dựa vào sự tự đánh giá của bệnh nhân về làn da của họ vào ngày sau khi điều trị ánh sáng.

Hướng dẫn được cá nhân hóa và kiểm tra kỹ lưỡng hình ảnh của bạn giúp bạn xác định xem có nên tăng, giảm hoặc duy trì liều lượng ánh sáng của bạn (lượng thời gian bạn điều trị một khu vực cụ thể) hay không. Dựa trên đơn thuốc của bác sĩ, Hệ thống Làm rõ sẽ tự động ước tính khoảng thời gian NB-UVB được cung cấp.

Tại sao liều lượng liên tục thay đổi trong quá trình quang trị liệu?

Trong quá trình quang trị liệu, làn da của bạn nhanh chóng quen với liều lượng năng lượng NB-UVB được cung cấp. Để tiếp tục chữa lành, liều lượng ánh sáng được đưa đến các khu vực được nhắm mục tiêu phải được tăng liên tục, tùy thuộc vào phản ứng của da bạn với liệu pháp. Vì mọi người đều phản ứng khác nhau với liệu pháp quang học và các khu vực khác nhau của cơ thể phản ứng khác nhau, các bác sĩ phụ thuộc vào sự tự đánh giá của bệnh nhân về làn da của họ vào ngày sau khi điều trị ánh sáng được thực hiện. 

Quang trị liệu cần bao lâu một lần?

Phương pháp điều trị bằng quang trị liệu thường được đưa ra ba lần một tuần. Cải thiện đáng kể bệnh vẩy nến có thể được hiển nhiên trong vòng hai tuần. Hầu hết những người bị bệnh vẩy nến có thể cần 15 đến 20 lần điều trị để giảm bệnh, với tỷ lệ thuyên giảm là 38% sau một năm. Quang trị liệu cho bệnh nhân bạch biến phức tạp hơn. Tốc độ tái tạo sắc tố bị ảnh hưởng bởi lượng thời gian bạn bị bạch biến, các vùng cơ thể bạn muốn điều trị và hoạt động của bệnh bạch biến.

Những người bắt đầu điều trị trong vòng hai năm sau khi được chẩn đoán, điều trị mặt và cổ, và có bệnh bạch biến ổn định, không thay đổi mà không có triệu chứng hoạt động có cơ hội đáp ứng tốt nhất. Những người bị bạch biến hoạt động cần điều trị chuyên sâu hơn, có thể bao gồm quang trị liệu toàn thân và steroid đường uống. 

Quang trị liệu có an toàn không?

Các bác sĩ da liễu tin rằng khi được sử dụng một cách thích hợp, điều trị bằng ánh sáng NB-UVB là an toàn. Tỷ lệ mắc ung thư da cao hơn chưa được chứng minh trong một số nghiên cứu trên người đã xem xét vấn đề này. Không có mối quan hệ có ý nghĩa thống kê nào nào với ung thư biểu mô tế bào đáy, ung thư biểu mô tế bào vảy hoặc khối u ác tính trong thử nghiệm lớn nhất cho đến nay, bao gồm 3867 bệnh nhân vẩy nến được điều trị bằng NB-UVB, với số lần điều trị trung bình là 29 và 352 bệnh nhân có hơn 100 lần điều trị. Thời gian theo dõi trung bình là 5,5 năm.

Tuy nhiên, cần nghiên cứu lớn hơn về những gì xảy ra sau khoảng thời gian đó. Hơn nữa, các loại quang trị liệu mới hơn, chuyên biệt hơn, chẳng hạn như Clarify System, gần đây đã được tạo ra. Điều trị nhắm mục tiêu nhằm hướng ánh sáng trị liệu đến vùng bị tổn thương đồng thời tránh tiếp xúc với ánh sáng không cần thiết với vùng da lân cận. 

Sự lành bệnh có thể xảy ra sớm hơn với những đột phá hiện tại trong quang y học và khi được sử dụng kết hợp với các phương pháp điều trị khác, làm giảm phơi nhiễm với tia cực tím tổng thể. Tia UVA từ mặt trời và giường tắm nắng có thể gây hại cho các lớp sâu hơn của làn da của bạn. 

Các chuyên gia đồng tình rằng chắc chắn có mối liên hệ giữa NB-UVB và sự phát triển của ung thư da không hắc tố. Do đó, ở Hoa Kỳ và nhiều quốc gia khác, luật pháp cần có đơn thuốc cho các liệu pháp này. Vì vậy, trước khi bạn sử dụng phương pháp điều trị quang trị liệu, bạn nên thảo luận về tất cả các lợi ích và tác dụng phụ tiềm ẩn. Bạn và bác sĩ của bạn có thể đưa ra quyết định sáng suốt cùng nhau. 

Điều gì xảy ra sau khi da tôi sạch sẽ?

Khi bạn đạt được mục tiêu chữa lành da, bác sĩ có thể sẽ đề nghị điều trị duy trì. Điều trị duy trì là một chiến lược để giảm liều hoặc tần suất điều trị. Mục tiêu là kéo dài thời gian thuyên giảm, hoặc thời gian mà không có vấn đề về da.

Nếu hệ thống miễn dịch của bạn vẫn tăng hoạt hoặc trở nên hoạt động quá mức trong tương lai, ví dụ, nếu nó bị kích thích bởi căng thẳng, bệnh tật, chấn thương, sinh nở hoặc các nguyên nhân không lường trước hoặc không xác định khác, có thể cần phải điều trị tích cực hơn. Trong trường hợp này, liều lượng và tần suất của liệu pháp ánh sáng thường được tăng lên.

Nếu bạn quan sát thấy bất kỳ thay đổi nào trong tình trạng của mình, điều quan trọng là bạn phải giải quyết chúng với bác sĩ càng sớm càng tốt để bạn có thể chọn cách hành động tốt nhất để điều trị da.

Biến chứng của quang trị liệu

Sau khi về đến nhà, hãy liên hệ với bác sĩ của bạn nếu bất kỳ điều nào sau đây xảy ra:

• Dấu hiệu nhiễm trùng, bao gồm sốt và ớn lạnh
• Đỏ xung quanh các tổn thương da hoặc bất kỳ dịch tiết nào
• Bỏng da nghiêm trọng, đau hoặc phồng rộp
• Bên ảnh hưởng đến bạn trải qua do điều trị tiếp tục hoặc xấu đi
• Phát triển các triệu chứng mới

Trong trường hợp khẩn cấp, hãy gọi trợ giúp y tế ngay lập tức.

• Rủi ro quang trị liệu

Đèn UV có thể ảnh hưởng tiêu cực đến làn da của bạn theo một số cách, bao gồm:

• Tình trạng da có thể tạm thời trở trở nặng
• Ngứa da
• Da đỏ do tiếp xúc với ánh sáng
• Bỏng da

Điều trị PUVA cũng có thể gây ra:

• Buồn nôn
• Bỏng da
• Đục thủy tinh thể - thủy tinh thể trở nên đục, ảnh hưởng đến thị lực
• Nhức đầu
• Mệt mỏi

Nếu bạn đã có rất nhiều lần quang trị liệu, bạn có thể có nguy cơ:

• Lão hóa sớm của da, chẳng hạn như nếp nhăn và khô
• Đốm đồi mồi hoặc tàn nhang

Các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ biến chứng bao gồm:

• Dị ứng với ánh sáng mặt trời
• Mang thai hoặc cho con bú
• Các tình trạng y tế, chẳng hạn như ung thư da hoặc lupus, đòi hỏi bạn phải tránh ánh nắng mặt trời
• Tiền sử ung thư da
• Bệnh gan - quang trị liệu có thể làm tăng nồng độ thuốc trong máu 

Kết Luận

Vẫn còn hy vọng nếu bạn có một vấn đề về da không đáp ứng với các liệu pháp truyền thống. Quang trị liệu có thể chữa thành công một số tình trạng viêm da. Quang trị liệu là một phương pháp điều trị an toàn, đơn giản và hiệu quả cho nhiều loại da liễu không tốn kém về chi phí và ít tác dụng phụ hơn. 

Vì gánh nặng bệnh tật của các bệnh da liễu cao, liệu pháp quang học có hiệu quả vượt trội trong điều trị bệnh nhân bị bệnh vẩy nến, thuốc diệt nấm, viêm da thể tạng, vảy phấn hồng, nổi mề đay mạn tính, bệnh mụn mủ lo2ng bàn tay-bàn chân và bạch biến khi so sánh với liệu pháp tại chỗ hoặc toàn thân. Bởi vì quang trị liệu là một giải pháp thay thế an toàn cho liệu pháp toàn thân, nó bảo vệ bệnh nhân khỏi các tác động tiêu cực của liệu pháp toàn thân.